Benchmarks

2 Бэс ыйын 28 күнэ. 2016 с.

“ЭНСИЭЛИ”

Улуус нэһилиэктэригэр

Бэс ыйын 19 күнүгэр СР норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, «Бочуот знага» орден кавалера, РФ норуотун үөрэҕириитин туйгуна, Саха АССР народнай депутата, «Нам» совхоз директора, Нам улууһун, Таастаах нэһилиэгин бочуоттаах гражданина, улуус-пут бастакы баһылыга Дмитрий Федотович Алексеев төрөөбүтэ 80 сылын көрсө, 1 Хомустаах нэһилиэгэр «Үлэ уонна сайдыы» сылынан биэс нэһилиэк кыттыылаах Үрүн тунах ыһыах буолан ааста.

УБУЛҮӨЙДЭЭХ
ТҮҺҮЛГЭҔЭ

Бу өрөгөйдөөх күннэ «Нам улууһа» МТ баһылыга А.П. Атласов, солбуйааччы Е.Е. Гоголев, Нам улууһунааҕы тыа хаһаайыстыбатын управлениетын начальнига П.П. Окоемов, Афа-

насий Азаров аатынан фонда салаайааччыта, «Сахатефтегаз-сбыт» ОАО ген. директора Игорь Никитин көмөлөһөөччүтэ А.С. Дронов, Партизан (баһылык А.Н. Зырянов), Үөдэй (баһылык С.В.

Туһалаах сүбэлэр

Өнүрүк куйаас күн аллергиялаах, астмалаах, тымыр-сүрэх ыарыылаах, хаан баттааһына (давление) түһэр-тахсар дьон доруобуйатыгар күүскэ дьайар. Онон маннык буһуу-тиритии кэмигэр бэйэни хайдах харыстанар туһунан Саха республикатын медицинаҕа профилактикалыыр киинин методист быраһа Варвара Попова манныгы сүбэлиир:

ИНСУЛЬТАН, ИНФАРКТАН
ХАРЫСТАНЫН!

- куйааска тымыр кыарыыра уонна сүрэх тэбэрэ күүһүрэр, түргэтиир. Намыһах давлениелаах киһи элбэх ууну сүтэрэр, ол түмүгэр хаанын эргиирэ намтыыр. Тугу гыныахха?

- Элбэх ууну иһин. Чэй буолбакка, көннөрү сөрүүн уу ордук туһалаах. Сотору-сотору душтанын. Күн саамай мүнүтүүрдүк көрөр кэмигэр (күнүс 12-тэн 16 ч. диэри) таһырдьа аҕыйахтык сылдьа сатаа. Куйааска инфекция вирустара эмиэ «күннүүллэр».

Итии салгын хаан уонна ньиэрбэ систематын нагрузкалыыр буолан киһи иммунитета мөлтүүр. Онтон сөрүүн дьиэҕэ тыал курдары охсоро, олус тымныы утах уонна температура утарылаһыыта (холобур, сөтүөлүүр кэмҥэ) инфекцияҕа хаптарыыга тиэрдэр.

Онон «С» витаминнаах аһы элбэхтик сиэххэ наада. Ити витамин ыт тинилэҕэр, моонньоҕонҥо уонна кыһыл перецкэ элбэх буолар.

Сайын ортото тумууга хаптардахха дьиҥнээх эмтэри туһанын (оксолиновай маас, оциллококцинум о.д.а.). Куйааска эбилик буолан ойуур баһаарын буруота, умайбыт свалка дьаара дьайар. Манна сера уонна хлор баар буолар. Бу буруо ууну кытта киирэн организмҥа клетка бүрүөһүннэрин алдьатар, тыҥаны ыарытыннарар. Манныкка астмалаах киһи күүскэ бэргиэн сөп. Тугу гыныахха?

Маннык кэмнэргэ күөх уонна араҕас өҥнөөх оҕуруот астарын сиэн, үүтү иһиҥ. Итиигэ куолай, тыҥа уонна агда салгынна баар быылы ордук күүскэ обордоллор,

Сүрэххэ валидол, нитроглицерин курдук эмтэри уонна давлениены түһэрэр эми илдьэ сылдьын, бэркэ туһалыыр.

УУНУ СӨПКӨ ИҺИЭХХЭ

Ууну сөптөөх кэмҥэ истэххэ этин-сиинин туругун тупсарыаххын сөп:

- уһуктаат 2 ыстакаан ууну истэххэ ис уорганнарын активностара күүһүрэр;

- аһыан чаас анарын иннинэ 1 ыстакаан ууну истэххэ аһы буһарарга көмөлөһөр;

- ваннаҕа киириэх иннинэ 1 ыстакаан ууну истэххэ артериальнай давлениены намтатар; - утуйуох иннинэ 1 ыстакаан уу истэххэ инсультан уонна сүрэх пристубуттан харыстыыр.

МАС СЫЫҺЫН
КИЛЛЭРДЭХХЭ

Мас сыыһа эккэ киирэн иринэриэн иннинэ тууран ылан сатыахха. Аһаҕас бааска ханан киирэ сылдьара көстөр буоллаҕына, хаас үргүүр тэрилинэн сэрэнэн ылыллар.

Оттон дириҥник киирбит буоллаҕына тириини кыратык кырыйыахха эбэтэр иннэнэн хамнатыахха. Маһы ылбыт кэннэ дьуотунан сотуллар эбэтэр бактерициднай пластырынан туттарыллар.

Мас сыыһын ылбыт кэнниттэн тула өттө кытаран-наҕаран бардаҕына түргэнник бырааска көрдөрүөххэ наада. Итии паарга ончу тутума.

ТИГЭЭЙИГЭ ТИКТЭРДЭХХЭ

Бастакы ньыма. Тигээйи тикпит сиригэр ортотунан хайа быһыллыбыт хортуосканы уонна биэс тымырдаах от улахан

Ядреев), Таастаах (баһылык Е.С. Федотов), Салбан (баһылык А.Х. Новиков) нэһилиэктэрин уонна Д.Ф. Алексеев төрөөбүтэ 2-Хомустаах нэһилиэгин (баһылык А.К. Дмитриев) дьоно-сэргэтэ, Дмитрий Федотович кэргэнэ Г.Г. Алексеева, аймахтара, доҕотторо, бииргэ алтыһан үлэлээбит үөлээннээхтэрэ, ыһыах түһүлгэтин ыҥырыылаах ыалдьыттара буоллулар.

Нэһилиэк дьоно-сэргэтэ уонна ыраахтан-чугастан мустубут ыалдьыттары ыһыах аһыллыытын уонна кымыс иһиитин сиэригэр-туомугар кытыннылар. Үгэс быһыытынан Аал уоту оттон алгысчыт Филипп Соловьев алгыс сиэрин-туомун толордо.

Ыһыах үөрүүлээх аһыллыытыгар ыҥырыылаах ыалдьыттар нэһилиэк дьонун-сэргэтин итиитик-истиҥник эҕэрдэлээн туран, нэһилиэктэрин туһугар сыралаахтык үлэлэспит үтүө-мааны дьонноругар улуус, нэһилиэктэр ааттарыттан наҕараадалары, махтал суруктары туттартаатылар.

Бу кэнниттэн сынньалан араас көрүҥэ тэнийдэ, күрэхтэр, ырыа-тойук, үҥкүү-битии буолла. Ол курдук, «Эҕэрдэ, үлэһит норуокка» уус-уран самодеятельность концера, «Сахам мааны талба таҥаһа» күрэх, «Үлэни уруйдуур» оһуохай күрэҕэ, «Кэтит кэскиллээх аҕа ууһа» аймахынан күрэх, «Көдөҕөй оонньуулара» күүстээхтэр-быһыйдаар күөн күрэстэрэ ыытылынна. Оҕолорго анаан «Уһун суһуох», «Ат сүүрдүүтэ» күрэхтэр буоллулар.

С. АРГУНОВ,

«Нам улууһа» МТ пресс-киинэ

сэбирдэҕин хам тутуллар. 5-7 мүнүүтэ буолан баран хортуоскабытын уларытабыт. Маны таһынан луугу ортотунан быһан баран тутар эмиэ үчүгэй.

Иккис ньыма. Биир улахан хортуосканы уонна чесногу ыраастаан баран теркаҕа аалан баран илдьиритиллэр. Иккиэннэрин булкуйан баран тигээйи тикпит сиригэр тутуллар. Ол кэннэ тымныы уунан сууйан кэбиһиллэр.

ИТИИГЭ БУСТАХХА

Уокка сиэппит киһи таҥаһын хайатыллыахтаах, ыраас бырастыынаҕа суулаан баран суһал көмөнү ыҥырыллар. Туустаах ууну элбэхтик иһэрдиллэр. Оттон итии ууга бустахха хаарыйыллыбыт тириигэ тымныы ууну, хаары, мууһу тутуллар.

КИСЛОТАҔА СИЭТТЭХХЭ

Суһал көмө кэлиэр диэри кислота сиэбит сирин содалаах тымныы уунан сууйуллар. Щелочь сиэбит сирин уксуустаах уунан сууйуллуохтаах. Биири өйдөөн: маннык бааһы мас арыытынан, крахмалынан, тууһунан, водканан сотуллубат!

КУЛГААХ ЫАРЫЙДАҔЫНА

Бастакы ньыма. 0,5 ыстакаан тууһу 5 гр мумиены кытта булкуйабыт уонна хобордооххо мөлтөх уокка туруорабыт. Ол кэннэ мөһөөччүккэ кутан баран ыалдьар кулгаахха 10-15 мүнүүтэ тутабыт. Мөһөөччүк сойдоҕуна сылыта-сылыта хаста да тутабыт.

Иккис ньыма. Манна икки устуука куурусса сымыыта, биир чэй ньуоската алоэ сүмэһинэ, икки ыстакаан оргуйбут уу наада. Сымыыттары алдьамматтарын курдук туустаах ууга буһарыллар. Буспуттарын кэннэ иһин тус-туспа араарыллар, ол кэнниттэн сымыыт үрүҥ өттүн (белок) маарылаҕа суулаан баран сүмэһин тахсыар диэри дэлби ыгабыт.

Маны алоэ сүмэһинин кытта булкуйан ыалдьар кулгаахха киэһэ аайы утуйуох иннинэ икки хааппыланы таммалатыллар.

Интернет ситимиттэн

НАМ УЛУУҺУН ТААСТААХ НЭҺИЛИЭГЭ
ТЭРИЛЛИБИТЭ 170 СЫЛЫГАР АНАЛЛААХ
«АЛА УУҺУН ЫҺЫАҔЫН» ПРОГРАММАТА

Ыытыллар сирэ: Нам улууһа, Таастаах нэһилиэгэ

Ыытыллар күнэ: от ыйын 1-2 күннэрэ

От ыйын 1 күнэ

От ыйын 2 күнэ

Айылҕа – алаһа дьиэбит

Быйыл бэс ыйын 8-13 күнүгэр диэри күнүс $+27$ $+29$ кыраадыс итийэн, былырыыннытааҕар итии сайын буолаары гынна диэн үөрбүппүт баара, 14 чыыһылатыттан улам-улам сөрүүн, тыаллаах, хаҕыс күннэр турдулар. Оҕуруокка охсууну оҥордо, былыргынан эттэххэ аһыыҥка утаҕар эрэ сөп буолар ардах кэһиттэ.

Былырыын бэс ыйын 25-гэр лаппа элбэх ардах түһэн баран, эмиэ кураан этэ. Ый бүтүөр диэри сарсыарда $+13$ $+9$ ; күнүс

АЙЫЛҔА АБЫЛАҤА

$+15$ $+12$ сылыйан баран 29-30-ка күнүс $+21$ $+22$ кыраадыска итийэн ылан, былырыын бэс ыйа тымныы курдуга, онтон быйыл өссө тымныйда. Былырыын от ыйа хайдаҕын быһааран көрүөм, ону араҥаалаан көрөөрүҥ, айылҕа чааһынан, күнүнэн уларыйарын билиэҕиҥ.

2015 с. от ыйын 1 күнэ сарсыарда $+20$ , күнүс $+27$ , тыала, былыта суох этэ. От ыйын 2-3 күннэригэр тыаллаах, күнүс $+25$ ; 4-12 чыыһылаҕа диэри кураан, күнүс $+17$ ; $+25$ ; $+28$ ; $+31$ ; $+30$ ; 9-10 чыыһылаҕа күнүс $+34$ $+35$ итийэн ылбыта. 11-13 күннэргэ $+27$ ; $+28$ ; $+30$ , 14 чыыһылаҕа $+33$ , кураан күннэр турбуттара. 15-16 чыыһылаларга $+26$ $+28$ , онтон 17-18 чыыһылаларга $+32$ $+33$ итии күннэр, ый бүтүөр диэри

буолбатаҕа, күнүс көннөрү $+25$ $+27$ итийэн баран, кэнники күннэригэр $+19$ $+24$ сылаас күннэр түһэн, от бөдөҥ оттоммута. Хаһан эмэ быстах былыт түһэн ааһара.

Арай от ыйын 10-гар этиннээх ардах Намҥа хоту өттүгэр түһэн ааспыта. 1 Хомустаахха олох кыратык түспүтэ. Бөтүрүөп ардаҕа күнүгэр түспэтэҕэ. Кыһынны ыйдары кытта алтыһыннардахха, от ыйыгар, атырдьах ыйыгар мэһэйдиир ардах түспэтэ буолуо. Былырыынны сайыны үтүктүөн сөп. Онтон тохтуу-тохтуу сөбүгэр

илгэлээх ардах түстэҕинэ да куһаҕаны оҥорбот.

Билигин кураан күн буолла да, оттооһун түргэн, техника да күүстээх. Халлааны кэтии сылдьан оттуохха, халлааны кэтэһэн олорбоппут. Бу кэнники сылларга күһүн балаҕан ыйын бүтүүтэ, алтынньы ортотугар диэри ардах олох аҕыйахтык түһэриттэн, сир силимнэспэт, ол иһин сааскы уу биллибэккэ куурар, сүтэр. От ыйын кураана ойуур баһаара турарыгар олус кутталлаах.

Ааспыт сыллары тэҥнээн көрдүм диэн суруйдум. Билгэлээһин буолбатах, сылыктааһын буолуон сөп. Билигин 25-30 чыыһылаҕа диэри улаханнык, уһуннук ардыыра буоллаҕына, күүтэбит.

Константин ЕРЕМЕЕВ -
ТИЛИИҤ