Benchmarks

۶۱۴ پژوهش‌های فقهی، دوره ۱۲، شماره ۳، پاییز ۱۳۹۵

ابومنصور ازهری در تهذیب اللغه گفته است که «جر على الجوار» در کتاب خداوند جایز نیست و تنها در ضرورت شعری استعمال میشود (ازهری، ج ٤: ٢٠٤).
ابن منظور نیز چنین اعتقادی دارد (ابن منظور، ج ۲: ۵۹۳).
نكتة سوم: قاعدة جوار در جایی است که موجب اشتباه نشود

بر فرض قبول اصل قاعده؛ برای آن شروطی وجود دارد که در این آیه موجود نیست؛ از جمله اینکه حمل به جوار در جایی صحیح است که موجب التباس و اشتباه نشود.
فخر رازی در این زمینه مینویسد:

«اگر گفته شود: چرا جایز نیست، جر در "ارجل" مانند "جحر ضب خرب" به خاطر جوار باشد؟ در جواب میگوییم: این از چند جهت باطل است ... دوم:
كسر را در جایی میتوان پذیرفت که باعث اشتباه نشود، مانند: "جحر ضب خرب". زیرا ما می دانیم "خرب"، نعت برای "ضب" نیست، بلکه نعت است برای "جحر" و در این آیه از اشتباه مصون نیستیم» (رازی، ج ۱۱: ۱۲۸).

ابوحیان اندلسی، در تفسیرش مینویسد:

«حمل بر جوار ضعیف است و تنها در نعت و آن هم در صورتی که باعث اشتباه نشود، آمده است» (ابوحیان، ج ٣: ٤٥٢).

ابن هشام در مغنی اللبیب نیز به این مطلب تصریح دارد که جر بنا بر جوار در نعت کم است و در عطف نسق جایز نیست (انصاری: ۸۹۵).

به نظر محققان «جر على الجوار» در نعت است آن هم خیلی کم و در تأکید بسیار کم و نادر است، ولی در عطف، حمل بر جوار صحیح نیست؛ زیرا حرف عطف، مانع از جوار است.

شهاب الدین قرافی در کتاب الذخیره می نویسد:

«مازری و ابن عربی مالکی و عده ای دیگر از اصحاب ما گفته اند، جر "ارجلكم" بر حالت پوشیدن کفش، و نصب آن بر حالت عدم پوشیدن کفش، حمل می شود. برخی دیگر گفته اند: اصل، نصب در "ارجلكم" است و جر آن