Газета издается на
балкарском языке
с 1924 года.

ЗАМАН

2013 жыл
1-чи март,
байрым кюн.
№ 37 (19208)

Интернет-версия:
zaman.smikbr.ru

Багъасы 3 сомду

КЪАБАРТЫ-МАЛКЪАР РЕСПУБЛИКАНЫ ПАРЛАМЕНТИНИ ЭМ ПРАВИТЕЛЬСТВОСУНУ ГАЗЕТИ

ВРЕМЯ

ГАЗЕТА ПАРЛАМЕНТА И ПРАВИТЕЛЬСТВА КАБАРДИНО-БАЛКАРСКОЙ РЕСПУБЛИКИ

Парламент

Энди атагъа да, сабийни кеси ёсдюрсе,
болушлукъ берилликди

КъМР-де жууукъ заманда Предпринимательлени
праволары жаны бла уполномоченныйни къуллугъу
кийириллликди. Ол жаны бла законопроект тюнене
Парламентни пленар жыйылыуунда биринчи окъулу-
уда къабыл кёрюлгенди. Битеу да бирге уа депутатла
50-ге жууукъ законну проектин сюзгендиле. Жыйылы-
уну спикер Чеченланы Ануар бардыргъанды.

Ануар хазырлагъанды.

Аш-азыкъ четенни ёлчеми
да къабыл кёрюлгенди. Пар-
ламентни Урунуу, социальный
политика эм саулукъ сакълау
комитетини башчысы Жанатай-
ланы Салим айтханыча, анга
31-чи январьда жыйылыууда

Биринчиден, депутат Игорь
Логвиненкону полномочиялары
болжалдан алгъа тохтатыл-
гъанын сюзгендиле. Ол феде-
ральный къырал къуллукъгъа
кёчгени бла байламлыды.

КъМР-ни Конституциясына
тюрлениуле кийирилгендиле.
Федеральный излемлеге тий-
ишлиликде РФ-ни Федерация
Советинде субъектледен ке-
лечилени кандидатураларын
законла жарашдырыу орган
бла бирге субъектни башчы-
сы да къабыл кёреди. РФ-ни
Президентини Посланиясында
айтылгъаныча уа, субъектле-
ден РФ-ни Къырал Думасында
депутатла кеслеринде законла
жарашдырыучу органлагъа
законодательный башламчы-
лыкъларын берирге эркиндиле.
Бу тюрлениуле КъМР-ни Кон-
ституциясына кийирилгендиле.
Проект ючюнчю окъулууда да
сюзюллюкдю.

Ичги затланы чыгъаргъан
предприятиялагъа къырал тут-
хучлулукъ этиуню юсюнден за-
конопроект Парламентни быйыл
31-чи январьда жыйылыуунда
биринчи окъулууда къабыл кё-
рюлген эди. Бюджет, налогла
эм финансла жаны бла коми-
тетни башчысы Каншоуби Ахо-
хов билдиргенича, ичги затла
чыгъаргъан предприятиялагъа
болушлукъгъа ала бюджетге
тёлеген налогланы ёлчемине
кёре субсидияла берилликдиле.
Алай КъМР-ни прокурату-
расы бла РФ-ни Юстиция ми-
нистерствосуну республикада
управлениясы бу полномочияла
федеральныйле болгъанларын,
субъектге аллай оноула чыгъ-

арыргъа эркин этилмегенин
эсгертгендиле. «Бюджет ко-
дексни жорукълары регионнга
субсидияланы бёлюрге къояды,
биз былайда федеральный
излемлени бузмагъанбыз»,—
дегенди Ахохов. Депутатла аны
тюзге санагъандыла.
КъМР-ни Жер кодексини 5-чи
эм 22-чи статьяларына кийи-
рилген тюрлениуледе уа респу-
бликада эл мюлкню айнытыуда
магъаналы жерле белгилене-
диле. Аланы эл мюлкден башха
жумушлагъа хайырланыргъа
жарамайды, жерлени тизмесин
а Правительство тохташдыра-
ды. Бу проектни Чеченланы
Биринчи окъулууда сюзгенден
сора эсгертиуле келмегендиле.
Толтуруучу власть органлан-
ны ишин тап халгъа келтирир
мурат бла «КъМР-ни Прави-
тельствосуну юсюнден» законо-
проект да эки окъулууда къабыл
кёрюлгенди. Республиканы
Башчысыны Администрация-
сыны таматасыны къуллугъун
толтургъан Залим Кашироков
айтханыча, проектде Прави-
тельствону полномочияларын-
да болгъан вопросланы тизме-
си белгиленеди.

Ахыры 2-чи бетдеди.

Коллегия

Саулукъ сакълау бёлюм битеу
электрон амаллагъа кёчерикди

Бу кюнледе Къабарты-Малкъар Республиканы Саулукъ
сакълау эм курортла жаны бла министерствосуну кезиулю
коллегиясы болгъанды. Аны ишине КъМР-ни Правительствосу-
ну башчысыны орунбасары Галина Портова, КъМР-ни саулукъ
сакълау эм курортла жаны бла министри Ирма Шетова, КъМР-
ни Башчысыны кенгешчиси Уяналаны Аминат, министерствола-
ны келечилери, саулукъ сакълау учрежденияланы баш врач-
лары къатышхандыла.

электрон регистратурасына
кирип, онлайн халда врачха
жазыллыкъды. Бу амалны
хайырындан очередьле къуру-
рукъдула.

ОМС-ни КъМР-де террито-
риялы фондуну болжал халда
директору Владимир Керефов
пациентле багъылгъан кезиуде

Ирма Шетова айтханнга кёре,
бусагъатда ишлей тургъан 128
багъыу учреждениядан жалан-
да 67-си къаллыкъдыла. Тынгы-
лы, тап тохташдырылмагъан ун-
дурукъла салынган жерледен
беш жюзюсю кетерилип, бийик
технологиялы болушлукъ этер-
ча, онкодиспансерде, Кардио-
логия эм Перинатальный ара-
лада уа 170 ундурукъ салыннган
жерле къураллыкъдыла.
Министр билдиргеннге кёре,
2012 жылда врачланы орталыкъ
тергеу бла иш хакълары 18931
сом, орта медицина ишчилени
уа 10780 сом болгъанды. 2013
жылда врачланы орталыкъ
иш хакълары 19627 сом, 2018
жылда уа 55 100 сом боллукъду.
Министр багъыу учреждени-
яланы мекямлары эмда алада
оборудование осал халдадыла,
дегенди. Транспортну 60 про-
центин, аппаратураны 70 про-
центин алышындырыргъа, ме-
кямланы 60 процентин жангыр-
тыргъа керекди. Стационарла
бла поликлиникала ремонтсуз
эм реконструкциясыз мындан
ары ишлеялмазлыкълары
баямды.
Министр битеу да саулукъ
сакълау сфера электрон фор-
магъа кёчеригин айтханды.
Хар адам, поликлиникасыны

Ахыры 2-чи бетдеди.

Проект

Усталыкъны сайларгъа себеплик

Къабарты-Малкъарны кеп
функциялы жаш тёлю арасы
«Кеси жолунгу тап» деген жангы
проектни жашауда бардырып
башлагъанды. Бу проектни
чеклеринде информация - кон-
сультациялы араны специалист-
лери школну бошай тургъан
жаш адамлагъа усталыкъны
къалай сайларгъа керек бол-

лугъуна юйретедиле. Тестлени
хайырланыу ол ишде бек болу-
шады.
Бюгюнлюкде проектге Наль-
чикни 5-чи номерли школуну
11-чи классы къатышады. Тре-
нингле айгъа эки кере барды-
рыладыла. Сабийле айтханнга
кёре, анда берген билим алагъа
къысха заманны ичинде уста-

лыкъ сайларгъа бек болушады.
Сёз ючюн, школчула ушакъ-
ланы кезиуюнде не къыйын
жарсыугъа да жууап табаргъа
боллугъуна тюшюннгендиле.

Марина ГЕДГАФОВА,
Къабарты-Малкъарны кеп
функциялы жаш тёлю арасы-
ны пресс-службасы.

ТЁГЕРЕК СТОЛ
Хал хар бирибизден уллу къадалыулукъну излейди

КъМР-ни Правительствосунда Акъылбалыкъ болмагъанланы ишле-
ри эмда аланы эркинликлерин къоруулау жаны бла комиссиясыны
бу кюнледе уллу жыйылыуу болгъанды. Аны ишине премьер-минис-
трни орунбасары Галина Портова, КъМР-де МВД-ны жамауат низам-
ны сакълауну къурау жаны бла управлениясыны таматасы Дмитрий
Цибулин, билим бериу эм илму министр Пшикан Семенов, урунуу эм
социальный айнытыу министр Тюбейланы Альберт, саулукъ сакълау
эм курортла министр Ирма Шетова, районланы бла шахарланы адми-
нистрацияларыны, жамауат эмда жаш тёлю организацияланы келечи-
лери къатышхандыла.

«Тёгерек столну» ишин башлай, Галина
Портова биз не бек кёрмегенча этип тур-
сакъ да, бизде да бардыла киши къарамай,
атылып къалгъан сабийле, деп чертгенди.
«Жарсыугъа, ала кёпден-кёп бола бара-
дыла, аны бла бирге уа акъылбалыкъ бол-
магъанланы араларында аманлыкъчылыкъ
этгенле да ёседиле. Кёпле сабийле жаланда
жарлы, къолайсыз, тапсыз юйюрледен къа-
чып айланнган сунадыла, алай шартла уа
бай, аталары-аналары да ариу къылыкълы
юйюрледен да чыгъып, аманлыкъчылыкъ-
ны жолуна тохтагъанла болгъанларын да
кёргюзтедиле. Бу халны тюзетиуню шёндю
къолгъа алмасакъ, артда къыйын болур»,—
дегенди эмда жыйылгъанланы ачыкъ сёле-
шиуге чакъыргъанды.

Акъылбалыкъ болмагъанла бла иш къалай
баргъаныны юсюнден Дмитрий Цибулин
билдиргенди. Ол айтханыча, Къабарты-Мал-
къарда аллай 213096 сабий барды. Былтыр
ала бла байламлы службалада ишлегенле
978 рейд бардырып, правогъа бузукълукъ
этген 293 жашны бла къызны ачыкълагъ-
андыла, окъууларына да 53 школчу къайта-
рылгъанды.

Дагъыда киши къарамай къалгъан 343 са-
бий ачыкъланнганды. Аладан 90 медицина,
45 социальный къоруулау, 13 да билим бериу
учреждениялагъа салынгандыла, 195-си
ата-аналарына эмда законну келечилерине
берилгендиле. «Жарсыугъа, -дегенди ол, -
сабийлени юйлеринден, интернат школла-
дан, башха учрежденияладан къачыулары
шёндю бек уллу проблемаладан бириди.
Жайда уа аллайланы саны бютюнда ёседи.
Бек аманы уа ата-аналаны аланы юслерин-
ден заманында органлагъа айтмагъанлары-
ды. Асламысында школла билдиредиле».

МВД-ны структуралары не мадарла этген-
лерини юслеринден айта, Дмитрий Никола-
евич кече ата-анасыз бош айланнган сабий-
лени ачыкълар мурат бла озгъан жылда 44
энчи рейд бардырылгъанын билдиргенди.
Полициячыла, комиссияны членлери да,
Интернет салонлагъа, кеф этдириучю ичги-
ле эм тютюн сатылгъан тюкенлеге, кечеги
кафелеге барып, халны тинтгендиле, ангыла-
тыу иш да бардыргъандыла. Аллай рейдлени
кезиуюнде законнга бузукълукъ этген 1279

сабий ич ишлени органларына элтилгендиле,
алагъа эм аланы ата-аналарына протоколла
жарашдырылгъандыла, 51-и эсепге алынн-
гандыла.

Ахыры 2-чи бетдеди.

Жер-жерли власть
Эм игилени белгилерикдиле

Бахсан районда тюрлю-тюр-
лю усталыкъланы даражаларын
кётюрюр мурат бла конкурсла
бардырлыкъдыла. Аны юсюн-
ден администрацияны башчысы
Хасан Сижажев райсоветни сес-
сиясында билдиргенди.

«Ишинде уллу жетишимле
болдургъан хар адамны да жа-
мауатда аты айтылырча, анга
намыс-сый да берилирча этерге
тийишлиди. Ол а конкурсха
къатышханланы усталыкъла-
рын кётюре барыргъа кёллен-
дирликди, ёсюп келген тёлюге
да ахшы юлгю боллукъду,-деп
белгилегенди муниципалитетни
башчысы.

Бахсанчыла жыл сайын бек
иги депутатны, айырмалы му-
ниципальный къуллукъчуну,
предпринимательни, директорну,
устазны, окъуучуну, врачны,
участка инспекторну, спортсмен-
ни сайларыкъдыла. Хорлагъанла
30-шар минг сом бла саугъаланы-
рыкъдыла.

Район властьла «Бек иги эл»
деген тёрели конкурсну да андан
ары бардырыр муратлыдыла.
Анда хорлагъанлагъа тёленирик
ахча саугъаны ёлчеми 1,8 мил-
лион сомду.

Арина АЛОКОВА,
Бахсан районну
администрациясыны
пресс-службасыны башчысы.

Айтхылы художник аламат тиширыуларыбызны
суратларын ишлерге кёлленнгенди

Тиширыуланы Нальчик шахар
совети, Къабарты-Малкъарда
тиширыу къымылдауну 90-жыл-
лыгъына атап, бир къауум иш
тамамлагъанды. Алгъаракълада
уа Роза Гетежева башчылыкъ эт-
ген «Каббалккнига» обществону
бек уллу залларындан биринде
къууанчлы тюбешиу болгъанды.

Анга Нальчикден, Хасаниядан,
Кенжеден, Акъ-Суудан, Воль-
ный Ауулдан, Адиюхдан да кёп
къонакъла келгендиле. Аланы
араларында «Жылны тиширыуу»
деген сыйлы атны жюрютгенле,
«Ана махтаулукъну» майдалы бла
саугъаланнганла да аслам эди-
ле. Къысхасы, ол кюн бери кел-
ген тиширыуланы, аналаны хар
бирини къадарларыны, жашау,
урунуу жолларыны да юсюнден
сейирлик хапар жазаргъа бол-
лукъ эди.

Къууанчлы тюбешиуде уа ти-
ширыу къымылдауну башламчы-
лары Зоя Тлапшокованы, Елена
Хакяшеваны, Жеттеланы Раиса-
ны, Беппайланы Розаны, Зоя Фо-
кичеваны эм башхаланы атларын
уллу хурмет бла сагъыннгандыла.
Аланы тири къармашыулары-
ны хайырындан къымылдау да
магъаналы социальный статус
алгъанын белгилегендиле. Акъ-
ыллы, фахмулу, чырайлы, ниет
тазалыкълары бла юлгюлю ти-
ширыула Къабарты-Малкъарны

алтын фондуна киредиле.
Аны Нальчик шахарны адми-
нистрациясыны башчысыны
орунбасары Анжела Долова да
кесини алгъышлау сёзюнде чер-
тип айтханды. КъМР-ни Парла-
ментини депутаты Гелястанланы
Ахмат эм предприниматель
Тембулат Эркенов а алгъышлау
телеграммала жибергендиле.
Ала къууанчлы жыйылыугъа
келалмагъандыла, алай тиши-
рыуланы советини ишине не
заманда да кёз-къулакъ бола

турадыла, къолларындан келген
болушлукъну аямайдыла.
Шахар советни ишине тюрлю-
тюрлю учрежденияланы бла
предприятияланы башчылары
да уллу себеплик этедиле. Ал-
лайланы араларында Хочуланы
Алийни, Кючюкланы Мариямны,
Мухаммед Кудалиевни, Валерий
Керимовну, Мухаммед Бегидов-
ну, Заур Хажуевни атлары ыспас
бла айтылгъанды.

Ахыры 2-чи бетдеди.

---

ЖАНГЫРТЫУ
Реанимобиль сатып алынганды

Республикада медицина ма-
шина паркны жангыртыу жаны
бла ишле бардырыладыла.
КъМР-ни Башчысы Арсен Кано-
ковну буйругъу бла Нальчикни
терк болушлукъ берген станци-
ясына 2 миллион сомгъа жангы
реанимобиль сатылып алынн-
ганды. Анга ахча республикалы
бюджетден бёлюннгенди.

Саулукъ сакълау эм курорт-
ла министерствону пресс-
службасындан Лилия Шомахова
билдиргеннге кёре, реанимо-
биль «С» класслы медицина
автомобильлени къауумуна
киреди, башхача айтханда, терк
болушлукъ берирча битеу техни-
ка бла жалчытылыныпды. Анда
ёпкелеге вентиляция этген, кёп
каналы болгъан электрокарди-
ограф, ингаляциялы наркоз
берген, аэрозоль терапияны
бардыргъанда хайырланнган
компрессиялы ингалятор, къан-
ны гемоглобинин кёргюзтген
эм адамны пульсун ёнчелеген
пульсоксиметр, дагъыда башха
аппаратура барды.

Станцияны баш врачы Свет-
лана Барагунова айтханнга
кёре, энчи специализация-
ланнган бригада аны бла жол-
транспорт авариялагъа, адамны
ток урса, ууланса, жюрек эм
астма приступлары болгъан
саусузлагъа барады. Ыйыкъгъа
88 чакъырыу болады. Кюн сай-
ын 13-14 саусузгъа барыргъа
тюшеди. Быллай техниканы
хайырындан врачла кёплени
ол дуниядан къайтарадыла деп
айтыргъа боллукъду.

«Бизни кереклибизни кёрюп
учреждениягъа, аны бла бирге
уа адамлагъа да болушха-
ны ючюн Арсен Каноковха да
ыразылыгъыбызны билдирирге
сюебиз. Мындан ары да респу-
бликаны таматалары болуша
турурларына бек ышанабыз»,—
дегенди ол.

КУРДАНЛАНЫ Сюлемен.