Сүрүн чааһа.

Туолу астаах туорааҕым Амма быйан сиригэр.

1652 сылы биһиги Аммабыт Солобуодатын төрүттэммит сылынан, Амма сиригэр сир үлэтин бастакы боруобалааһынын сылынан ааҕабыт.

Профессор Ф.Г. Софронов 1967 сыллаахха Якутскайга тахсыбыт “Илинни Сибиир XVII үйэ ссылката” диэн кинигэтигэр 79 страницаҕа суруйар: “Муус устарга 1962 с-ха Якутскай остроктан Аммаҕа боярскай буойун Богданов салайааччылаах 6 ссылкаҕа анаммыт нуучча бааһынайдарын: Митрофан Швецову, Сенька Доронины, Марчук Фанарнигы, Дениска Ивановы, Богдашка Карповы ыыппыттар”. Кинилэр үчүгэйдик сири онороллорун, чиэһинэйдик үлэлииллэрин туһунан “Наказной памятканы” биэрбиттэр.

Бастакы кэлбит дьон сотору баран хаалбыттар, ол кэнниттэн 1661 сыллаахха воевода Голенищев-Кутузов түөрт бааһынайы таһааран олохтообут. Кинилэргэ өссө икки бааһынай эбиллибитин туһунан 1672 сылтан ыла официальнайдык ааһыллар. Ити сылтан ыла Амма сиригэр бааһыналанан государство бурдугу хаһаайыстыбаннай наадаҕа анаан ыһыы олоҕурбут.

1731 сыллаахха Солобуодаҕа 50 бааһынай кэргэнэ, 1734 сыллаахха эбии түөрт дьиэ Иркутскай уобалаһыттан көһөрүллэн кэлбиттэр.

Бурдугу үүннэриигэ ордук амма сахалара туруммуттар. Ол курдук, маннайгы сиринэн дьарыктанар уон сахалартан абыһа аммалар эбит. Профессор Г.П. Башарин Амматтан саҕалаан бурдук ыһыыта маннай тула нэһилиэктэргэ, онтон бүтүн саха кыраайыгар тарҕаммытын бэйэтин бүтэһик улахан үлэтигэр тоһоҕолоон бэлиэтээбитэ.

1760 с.с. Амма Солобуодатыгар олорор 16 бааһынай хаһаайыстыбатыгар 30 дэһээтинэ сири биэрэргэ дьаһал тахсыбыт. Ол дьаһалга Моисеевтар, Немчиновтар, Артемьевтар, Алескей, Василий, Иван Неустроевта, Бояркиннар о.д.а. ааттара киирбит. (Ф.Г. Софронов «Русские крестьяне в Якути» XVII начало XX вв.).

Амма Солобуодатыгар, Арҕаа дэриэбинэҕэ, Чапчылҕанна, Булуҥна, Арыылаахха, Новопокровкаҕа олохсуйбут нуучча бааһынайдарын удьуордара сиртэн илиилэрин араарбакка дьарыктанан барбыттар.

Сир оноһуута хас нэһилиэк ахсын ордук тургэнник, элбэх сыралаах үлэнэн тарҕаммыта биллэр. 1765 сыллаахха Амма-Наахара 6 ыала (Яковлевтар, Александровтар), Болугур 12 ыала (Борисовтар, Ксенофонтовтар, Потаповтар), Алтан 3 ыала (макаровтар, Окороковтар), Абаҕалар өссө 1857 сыллаах Боотурускай управатын отчуотугар үһүс Болугур, иккис Чакыр, Бөтүҥ, Дьонку, Сулҕаччы нэһилиэктэригэр бурдук